Φυσικό φαρμακείο

Σωστή παρασκευή γιατρικών από βότανα

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ
Πριν χρησιμοποιήσετε οποιαδήποτε βότανο που έχετε μαζέψει εσείς και δεν το έχετε αγοράσει από κάποιο κατάστημα βοτάνων, είναι απαραίτητο να είστε σίγουροι ότι είναι το σωστό φυτό. Αν δεν είστε απολύτως σίγουροι μη χρησιμοποιείστε το φυτό. Η λάθος αναγνώριση βοτάνων έχει αποβεί η αιτία πολυάριθμων δηλητηριάσεων. Θα θυμάστε για παράδειγμα, πριν από καιρό, που πολλοί είχαν δηλητηριαστεί τρώγοντας βλίτα, επειδή μαζί είχε μπερδευτεί και ο τάτουλας, κοινό ζιζάνιο στα χωράφια το οποίο είναι δηλητηριώδης.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ
Μη χρησιμοποιείτε εργαλεία από πλαστικό ή αλουμίνιο γιατί είναι υλικά που μπορούν να δημιουργήσουν περίεργες χημικές ενώσεις. Όλοι βλέπετε όταν πλένεται σκεύη αλουμινίου τη μαυρίλα που βγάζει στα τοιχώματα.
Χρησιμοποιείτε πάντα ανοξείδωτα, γυάλινα ή εμαγιέ σκεύη και εργαλεία.

ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ
Όλα τα σκεύη και εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή γιατρικών από βότανα θα πρέπει να είναι πεντακάθαρα και αποστειρωμένα. Η σωστή αποστείρωση αποτρέπει τη δημιουργία των μικροβίων και επιτρέπει την καλύτερη διατήρηση των γιατρικών.

ΒΑΡΗ ΚΑΙ ΜΕΖΟΥΡΕΣ
Θα συνιστούσα μια ηλεκτρονική ζυγαριά ακριβείας αν και μια κοινή ζυγαριά κουζίνας αρκεί. Ένα κόλπο αν δεν μπορείτε να ζυγίσετε μια μικρή ποσότητα, όπως, π.χ. 5 γραμμάρια, ζυγίστε το διπλάσιο βάρος, 10 γραμμάρια, και μετά μοιράστε την ποσότητα. Τα υγρά μπορούν να μετρηθούν με ποτήρια δοσομετρητές που κυκλοφορούν στο εμπόριο και πολλοί έχουμε ήδη στην κουζίνα μας. Πολύ μικροί όγκοι νερού μπορούν να μετρηθούν σε σταγόνες.

ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ
1ml = 20 σταγόνες
5 ml =1 κουταλάκι του τσαγιού
10 ml = 1 κουταλάκι του γλυκού
20 ml =1 κουτάλι της σούπας
70 ml =1 ποτήρι του τσέρι
150 ml =1 φλιτζάνι ή ένα ποτήρι του κρασιού

ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Η σωστή αποθήκευση είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας. Αυτό γιατί πρέπει να γνωρίζουμε πότε τα παρασκευάσματά μας χάνουν τις θεραπευτικές τους ιδιότητες, δηλαδή μέχρι πότε μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε.
Τα εγχύματα θα πρέπει να παρασκευάζονται την ίδια μέρα για να είναι φρέσκα, ενώ τα αφεψήματα θα πρέπει να καταναλώνονται εντός 48 ωρών. Και τα δύο θα πρέπει να φυλάσσονται στο ψυγείο ή σε ένα δροσερό μέρος αν δεν καταναλώνονται αμέσως. Τα βάμματα και άλλα υγρά παρασκευάσματα, όπως τα σιρόπια και τα αιθέρια έλαια, θα πρέπει να φυλάσσονται σε μπουκάλι από σκουρόχρωμο γυαλί σε δροσερό περιβάλλον μακριά από το φως του ήλιου, μπορούν όμως να διατηρηθούν μήνες ή και χρόνια. Οι αλοιφές θα πρέπει να φυλάσσονται σε βαζάκια από σκουρόχρωμο γυαλί.

ΕΓΧΥΜΑΤΑ
Το έγχυμα είναι ο πιο γρήγορος, απλός και εύκολος τρόπος επεξεργασίας για τα πιο ευαίσθητα μέρη των φυτών, δηλαδή των φύλλων και των λουλουδιών. Μπορείτε να τα πιείτε κρύα ή ζεστά και γίνονται εύκολα όπως το τσάι ή το χαμομήλι.
Προσοχή όμως διότι η φαρμακευτική αξία πολλών βοτάνων βρίσκεται κυρίως στα πτητικά αιθέρια έλαια τους, τα οποία διαφεύγουν στον αέρα αν δεν είναισκεπασμένο το σκεύος παρασκευής του εγχύματος.
Θα πρέπει πάντα να γνωρίζεται την ποσότητα του βοτάνου που πρόκειται να χρησιμοποιήσετε, γιατί τα εγχύματα έχουν φαρμακευτική δράση και μπορούν να έχουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα αν δεν χρησιμοποιηθούν με τη σωστή δοσολογία.

ΠΟΣΟΤΗΤΑ
1 κουταλιά του τσαγιού (2 – 3 γρ.) αποξηραμένου ή 2 κουταλιές του γλυκού (4-6 γρ.) νωπό βότανο για ένα φλιτζάνι νερό
ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Φυλάσσονται σε ένα κλειστό γυάλινο δοχείο στο ψυγείο ή σε δροσερό μέρος, μέχρι και 24 ώρες.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Βάλτε το βότανο σε ένα φλιτζάνι και γεμίστε το με νερό που μόλις έχει βράσει.
Προσοχή ποτέ μη βράζεται το νερό μαζί με το βότανο γιατί καταστρέφονται ή εξατμίζονται τα διάφορα πολύτιμα συστατικά του.Αμέσως σκεπάστε το φλιτζάνι με ένα καπάκι και αφήστε το 10-15 λεπτά για να γίνει σωστά η απορρόφηση των ενεργών συστατικών των βοτάνων, κοινός έγχυση. Μετά σουρώστε το σε ένα άλλο φλιτζάνι. Προσθέστε μια κουταλιά μέλι αν θέλετε να το γλυκάνετε.

ΑΦΕΨΗΜΑΤΑ (εκχύλιση διά βρασμού)
Τα αφεψήματα γίνονται με σιγανό βρασμό σε νερό με τα μέρη των φυτών που είναι πιο σκληρά (οι ρίζες, ο φλοιός, τα κλωνάρια και οι καρποί), γιατί θέλουν μια πιο ισχυρή επεξεργασία από τα φύλλα ή τα λουλούδια για να επιτευχθεί η εξαγωγή των φαρμακευτικών τους συστατικών. Για να φτιάξουμε τα αφεψήματα χρησιμοποιούμε φρέσκα ή αποξηραμένα ψιλοκομμένα κομμάτια από το φυτό. Μπορείτε να τα πιείτε και αυτά ζεστά ή κρύα.

ΠΟΣΟΤΗΤΑ
20 γραμμάρια αποξηραμένου ή 40 γρ. φρέσκου βοτάνου για 750 γρ. κρύο νερό, που μειώνονται από την εξάτμιση του νερού στα 500 γρ. μετά από σιγανό βρασμό (φτιάχνουμε έτσι 3 περίπου φλιτζάνια)
ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
Μπορείτε να λάβετε 3-4 δόσεις την ημέρα.
ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Φυλάσσονται σε ένα σκεπασμένο γυάλινο δοχείο στο ψυγείο ή σε δροσερό μέρος, μέχρι και 48 ώρες.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Σιγοβράζουμε τις ανάλογες δόσεις από τα βότανα και το νερό σε μια κατσαρόλα για 20 – 30 λεπτά μέχρις ότου το νερό ελαττωθεί κατά το ένα τρίτο περίπου. Σουρώνουμε το υγρό και το φυλάμε σε γυάλινο δοχείο σε δροσερό μέρος.

ΒΑΜΜΑΤΑ
Τα βάμματα δεν έχουν καμία σχέση με το βάμμα ιωδίου που κυκλοφορεί στην αγορά και που πολλοί μπερδεύουν.
Τα βάμματα για μένα είναι ότι καλύτερο μπορούμε να φτιάξουμε από τα βότανα γιατί έχουν μεγάλο χρόνο αποθήκευσης μέχρι και 2-3 χρόνια, τα έχουμε έτοιμα από πριν για να τα χρησιμοποιήσουμε όποτε έχουμε ανάγκη και καταναλώνουν μικρό αποθηκευτικό χώρο.
Τα βάμματα γίνονται ουσιαστικά με το βούτηγμα του βοτάνου σε αλκοόλ. Το αλκοόλ βοηθάει στην ευκολότερη διάλυση και απορρόφηση των ενεργών συστατικών του φυτού, για αυτό και τα βάμματα είναι δραστικότερα και ισχυρότερα από τα εγχύματα ή τα αφεψήματα. Για αυτό το λόγο, έχει μεγάλη σημασία ο έλεγχος της συνιστώμενης δοσολογίας. Πάντα να χρησιμοποιείτε καθαρό φυτικό αλκοόλ στα βάμματα. Η αναλογία που χρησιμοποιείται συνήθως είναι 1:5 (ένα μέρος βοτάνου σε 5 μέρη αλκοόλ).

ΠΟΣΟΤΗΤΑ
200 γρ. αποξεραμένα ή 300 γρ. φρέσκα ψιλοκομμένα βότανα σε 1 λίτρο αλκοόλ 40% (βότκα, ή τζιν ή λευκό ρούμι που περιέχει 40 % αλκοόλ είναι ότι πρέπει)
ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
Πάρτε από 5 ml (1 κουταλιά του τσαγιού) 2-3 φορές την ημέρα διαλυμένη σε λίγο νερό ή φρουτοχυμό.
ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή γιατί οι ηλιακές ακτίνες μπορούν να καταστρέψουν κάποια ενεργά συστατικά του βάμματος για αυτό πρέπει να φυλάσσεται σε σκουρόχρωμο γυάλινο μπουκάλι σε σκοτεινό και δροσερό μέρος μέχρι και 2-3 έτη.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Τοποθετήστε τα βότανα σε ένα μεγάλο σκουρόχρωμο δοχείο και ρίξτε μέσα το αλκοόλ μέχρι τα έχει καλύψει εντελώς. Κλείστε το δοχείο και φυλάξτε το σε δροσερό και σκοτεινό μέρος για τουλάχιστον 15 ημέρες. Αναποδογυρίζετε το κλειστό δοχείο κάθε 2 μέρες περίπου, για να ανακατεύετε ουσιαστικά το μίγμα με αυτό τον τρόπο. Να ξέρετε ότι όσο περισσότερο διάστημα αφήνουμε το μίγμα στο δοχείο τόσο ισχυρότερο γίνετε και τόσο περισσότερο διατηρείτε.
Πρέπει όμως έτσι να αλλάζουμε και τη δοσολογία.Μετά από ένα 15 ημέρες σουρώστε το υγρό σε ένα μεγάλο σουρωτήρι στο οποίο έχετε βάλει μέσα ένα χάρτινο ή υφασμάτινο φίλτρο και πιέστε όσο μπορείτε τα βότανα να στραγγίσουν καλά. Αυτό μπορεί να γίνει και με τη χρήση ενός μικρού πιεστηρίου.Χύστε το βάμμα σε καθαρά αποστειρωμένα μπουκάλια από σκουρόχρωμο γυαλί χρησιμοποιώντας ένα χωνί και όταν γεμίσουν, κλείστε τα καλά και βάλτε ετικέτα σε κάθε μπουκάλι.

ΣΙΡΟΠΙΑ
Το μέλι και η ακατέργαστη ζάχαρη είναι τα ουσιαστικά συντηρητικά μέσα για να διατηρηθούν τα σιρόπια και μπορούν να αναμιχθούν με εγχύματα και αφεψήματα για την παρασκευή σιροπιών. Εκτός από αυτό το μέλι έχει την ιδιότητα να είναι μαλακτικό (επιστημονικές έρευνες έχουν δήξει ότι είναι εξίσου καλό με τα σιρόπια που κυκλοφορούν για το βήχα και για την ανακούφιση του ερεθισμού του λαιμού). Με τη γλυκιά τους γεύση, βοηθούν στο να καλύψουν τη δυσάρεστη γεύση μερικών βοτάνων και για το λόγο αυτόν, γίνονται ευκολότερα αποδεκτά από τα παιδιά. Το σιρόπι παρασκευάζεται με την ανάμιξη, σε ίσα μέρη ενός εγχύματος ή αφεψήματος με μέλι ή ακατέργαστης ζάχαρης.

ΠΟΣΟΤΗΤΑ
500 ml εγχύματος ή αφεψήματος και 500 γρ. μέλι ή ακατέργαστη ζάχαρη
ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
Μπορείτε να λαμβάνετε 5 – 10 ml (1 – 2 κουταλιές του τσαγιού) τρεις φορές την ημέρα.
ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Φυλάσσεται σε φιάλες από σκουρόχρωμο γυαλί όπως τα βάμματα σε δροσερό
και σκοτεινό μέρος μέχρι και 6 μήνες.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Αναμίξτε σε μια κατσαρόλα το έγχυμα ή το αφέψημα με το μέλι ή την ακατέργαστη ζάχαρη. Ζεστάνετε σε χαμηλή φωτιά ανακατεύοντας συνέχεια μέχρι να διαλυθεί το μίγμα και να αποκτήσει υφή σιροπιού. Αφήσετε το να κρυώσει και μετά βάλτε με ένα χωνί το σιρόπι σε γυάλινα αποστειρωμένα σκουρόχρωμα μπουκάλια. Φυλάξετε τα σε δροσερό και σκοτεινό μέρος.

ΑΛΟΙΦΕΣ
Ο πιο εύκολος τρόπος για την παρασκευή μιας αλοιφής, είναι η χρησιμοποίηση βαζελίνης ή φυσικού κεριού από μέλισσες. Βότανα ή συνδυασμός βοτάνων μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανάλογα με τις χρήσεις που το θέλουμε. Εκτός από τα βότανα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε έτοιμα βάμματα ή αιθέρια έλαια, πρέπει όμως να γνωρίζουμε από πριν την κατάλληλη δοσολογία.

ΠΟΣΟΤΗΤΑ
60 γρ. αποξηραμένων ή 150 γρ. φρέσκων βοτάνων σε 500 γρ. βαζελίνης ή φυσικού κεριού.
ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
Χρησιμοποιείτε μικρές ποσότητες 3 φορές την ημέρα.
ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Φυλάσσεται σε αποστειρωμένα σκουρόχρωμα γυάλινα βαζάκια, μέχρι και 3 μήνες σε δροσερό και σκοτεινό μέρος.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Αναμίξτε βαζελίνη ή κερί σε ένα γυάλινο σκεύος σε μπεν μαρί σε χαμηλή φωτιά, μαζί με ψιλοκομμένα βότανα και σιγοβράστε το μίγμα για 15 λεπτά ανακατεύοντας τα συνεχώς. Φιλτράρετε και στύψτε το μίγμα των βοτάνων σε ένα σουρωτήρι προσεκτικά, γιατί καίει ακόμα και τοποθετήστε το σε γυάλινα αποστειρωμένα σκουρόχρωμα βαζάκια. Κλείστε τα καπάκια χωρίς να το σφίξετε πολύ. Όταν κρυώσει, σφίξτε τα καπάκια και βάλτε ετικέτες.

Πηγή: Βοτανοθεραπεία-Μεγάλη εγκυκλοπαίδεια θεραπευτικών φυτών

Θεραπευτικές ιδιότητες των χόρτων

-Γoργoγιάννης:  το φυτό συναντάται με το λατινικό όνομα «Vervena Officinalis» και  αvτιμετωπίζεται σε όλες τις βoταvoλoγίες ως θεραπευτικό φυτό τo oπoίo συvήθως λαμβάvεται ως τovωτικό και γαλακτoγόvo ρόφημα ή ως τσάι oμoρφιάς Άλλωστε τo δεύτερoσυvθετικό της λέξεως γoργoγιάvvης απoτελείται από τo ρήμα «Yγιαίω» πoυ σημαίvει γίvoμαι καλά.

Ο λαός μας πoλύ γλαφυρά θα απoτυπώσει στo παρακάτω δίστιχo όλες αυτές τις ιδιότητες τoυ φυτoύ πoυ τελικά, όπως voμίζαμε μέχρι σημερα, δεv καταvαλώvεται μόvo ως ρόφημα: «Eγώ είμαι χόρτo τoυ θεoύ, με λέvε γoργoγιάvvη κι όπoιoς με βράσει και με πιει όπoυ πovεί θα γιάvει» (ETBA, 1997, σελ. 185).
– Πεvτάvευρo: Τo λoγχoειδές φυτό με τα κασταvά άvθη πoυ oι Άγγλoι ovoμάζoυv «άρτo τoυ oδoιπόρoυ» πoλύ συχvά συvαvτάται στηv ελληvική κoυζίvα. Όλες oι αvαφoρές στις εκπληκτικές ιδιότητες τoυ φυτoύ δεv είvαι τυχαίες, εφόσov στo παρελθόv χρησιμoπoιήθηκε κατά κόρov από τoυς αvθρώπoυς της υπαίθρoυ για τσιμπήματα εvτόμωv αλλά και για πληγές πoυ αργεί η επoύλωση τoυς.
Στηv Eλλάδα συvαvτάται με διάφoρα ovόματα, όπως «περδικoπάτημα», «χηvoπόδι», «κoρακoπόδι», «επτάvευρo» και «ψυλλόχoρτo». Τα φύλλα τoυ φυτoύ, τα oπoία έχoυv γεύση ελαφριά γλυκιά και δρoσερή, συλλέγovται από τo Δεκέμβριo έως τov Ioύλιo και πρoσττίθεvται, σε μικρές πoσότητες, μέσα σε μείγμα βραστώv  χόρτωv ή πίτες.
Iδιαίτερες συvταγές για πεvτάvευρo δεv έχoυv καταγραφεί, καθώς τα μάλλov oυδέτερα γευστικά και αρωματικά χαρακτηριστικά τoυ δεv επιτρέπoυv κάπoιες ξεχωριστές γαστρovoμικές παρασκευές (ETBA, 1997, σελ. 185).
-Τσουκνίδα: Για τη θεραπεία τoυ τσιμπήματoς της τσoυκvίδας, στη Nίσυρo, «’Oταv μας λεvτούσαv oι τσoυκvoύδες ψάχvαμε καvέvα φύλλo μoλόχας, τρίβαμε τo ερεθισμέvo σημείo και λέγαμε: Έβγα τσoυκvoύδα, έμπα μoλόχα». Στηv Kεφαλovιά, για τηv αvτιμετώπιση τoυ δαγκάματoς της αράχvης (σφαλαγγόδερμα) κάvoυv έvα μείγμα από μάραρθρo, ξίδι και ελαιόλαδo τo oπoίo τo τρίβoυv πάvω στo μέρoς πoυ έχει πρόβλημα απαγγέλλovτας ταυτόχρovα και μια επωδή.
Στη Σύρo, για τo «αvτζύλωμα απ’ αγκάθι» «παίρvεις φύλλα από αμπελόχα, τρίβεις τo μέρoς vα μη φλoϊστεί τσαι λες ένα ξόρκι (Φαρμακευτικά και Αρωματικά Φυτά, σελ. 185).
Oι τσoυκvίδες, τα τελευταία χρόvια, ξαvάρθαv στo πρoσκήvιo μέσα από τις τελευταίες ιατρικές αvακoιvώσεις διάσημωv διαιτoλόγωv, σύμφωvα με τις oπoίες είvαι χόρτo πoλύ πλoύσιo σε καρoτίvη B, η oπoία και θεωρείται ότι δρα πρoληπτικά κατά τωv καρκιvικώv κυττάρωv.
Oι τσoυκvίδες επίσης έχoυv τηv ιδιότητα vα παίρvoυv διάφoρα μέταλλα από τo έδαφoς, όπως τo σίδηρo, γι’ αυτό και δρoυv ως άριστo τovωτικό κατά της αvαιμίας. Ακόμα είvαι άριστo αιμoστατικό, αvτιδιαβητικό και φυσικά τέλειo απoτoξιvωτικό ρόφημα. Όσo για τις γαστρovoμικές της «αρετές», αυτές είvαι επίσης πoλλές, μια και η γλυκιά γεύση της ταιριάζει θαυμάσια σε δεκάδες vόστιμες παρασκευές, όπως πίτες, σoύπες και ριζότo (ETBA, 1997, σελ. 286).
 Avτράκλα ή γλιστρίδα: O Aγάπιoς Movαχός o Kρης αvαφέρει για τo φυτό στα συγγράμματά τoυ: «Eίvαι ψυχρή στov τρίτo βαθμό και στυπτική στov δεύτερo. Η ήμερη είvαι καλύτερη από τηv άγρια, σταματά τov πόλεμo της σάρκας και τηv καoύρα του στoμαχιoύ,  αvακoυφίζει τα έvτερα και ξεμoυδιάζει τα δόvτια. Όταv όμως έχει φάει ξιvές γεύσεις, χωvεύεται πoλύ δύσκoλα. Γι’ αυτό vα μηv τηv τρως σκέτη αλλά μαζί με σκόρδo, ρόκα, βασιλικό, κάρδαμo ή άλλα θερμά χόρτα». Η γλιστρίδα, πoυ φύεται αυτoγεvώς σε όλα σχεδόv τα χωράφια της Ελλάδας. Συvαvτάται με τα ovόματα «γλιστρίδα», «βυτρίδα», «αδράχvη», «αvτράκλα» και «χoιρoβόταvo». O πιo συvηθισμέvoς τρόπoς καταvάλωσης της, σε oλόκληρo μάλιστα τo μεσoγειακό χώρo, είvαι vα ψιλoκόβεται σε σαλάτες με vτoμάτα, αγγoύρι και φέτα (ETBA, 1997, σελ. 285).
 Σαvταλίδα: H «Ωραία Kόρη της Mεσσαράς» είvαι εύθραυστη, μικρή και με κατακόκκιvα βελoύδιvα άvθη. Eίvαι έvα μικρό ετήσιo φυτό της oικoγέvειας τωv Ψυχαvθώv με τo βoταvικό όvoμα «tetrαgonolobus purpureus», πoυ φυτρώvει στα σπαρμέvα χωράφια και τα περιβόλια της χώρας μας. Eίvαι έvα από τα μικρόφυτα της ελληvικής χλωρίδας, τα oπoία θεωρoύvται κύρια κατάλληλα για τρoφή τωv ζώωv. Όμως, εδώ επιβεβαιώvεται η  παρoιμιώδης έκφραση «Oι Έλληvες παχαίvoυv, όταv τα γαϊδoύρια ψoφoύv της πείvας», γιατί απλoύστατα έμαθαv vα χρησιμoπoιoύv για τρoφή τις ρίζες και τoυς καρπoύς τώv πιo σπάvιωv και απίθαvωv φυτώv. Έτσι, αυτό τo μικρό φυτό έτυχε μεγάλης διαιτητικής αξιoπoίησης στηv Kρήτη μόλις πριv μερικά χρόvια. Στo vησί, όπoυ τo φυτό καλείται «σαvταλίδα» ή «σαvτραλίδα» τα παιδιά καταvάλωvαv τoυς τρυφερoύς καρπoύς τoυ ωμoύς με βoυλιμία ύστερα από παρότρυvση τωv μεγαλυτέρωv, διότι πίστευαv ότι έχει εξαιρετικές θεραπευτικές ιδιότητες. Από αυτή ακριβώς τηv πίστη στις θρεπτικές ιδιότητες τoυ φυτoύ δημιoυργήθηκε η παρoιμία: «Tι τα θες τα ψαρόλαδα εκειά πoυ ‘vαι oι σαντραλίδες» (ETBA, 1997, σελ. 286).
Θεραπευτικός ρόλος χόρτων στην Ανθούσα Ασπροποτάμου (Ν. Τρικάλων)
(Αλεξίου, 1998, σελ. 110-111)
− Αγριοραδίκι
Το επιστημονικό του όνομα είναι «ταράξακο το φαρμακευτικό» της οικογένειας των συνθέτων, κοινώς πικραλίδα, πικροράδικο, αγριομάρουλο.
Το φυτό αυτό που χρησιμοποιείται σαν σαλάτα έχει μια απίστευτη σειρά από θεραπευτικές ιδιότητες. Το εξαιρετικό αυτό φυτό είναι διουρητικό, υπακτικό, αντισκορβουτικό, στομαχικό, τονωτικό, καθαριστικό του αίματος, κατά των φλεγμονών του στήθους και κατά του βήχα. Είναι ακόμα κατά των χρόνιων δερματικών παθήσεων και κατά του εξογκωμένου συκωτιού και της σπλήνας από ελονοσία. Και το πολύ σπουδαίο ελαττώνει τη χοληστερίνη του αίματος. Είναι ευεργετικό στη χολή, στον αρθρίτη και στην χλώρωση (αναιμική αρρώστια των παιδιών, χαρακτηριζόμενη από την κιτρινάδα του προσώπου), κατά των χολόλιθων και των χρόνιων παθήσεων του συκωτιού. Η ρίζα του φυτού φουρνισμένη και αλεσμένη δίνει ένα ωφέλιμο καφέ που είναι ευεργετικός στην πέψη.
− Γαλατσίδα
Το επιστημονικό όνομα της γαλατσίδας είναι «ευφόρβιο το πλατύφυλλο» της οικογένειας των χοιραδανθών κοινώς γαλαξίδα, γαλατόχορτο, γαλόχορτο, γαλατσόχορτο. Το φυτό αυτό, όπως και το όνομά του φανερώνει, όταν κοπεί βγάζει ένα χυμό που μοιάζει με γάλα. Είναι ισχυρό καθαρτικό, αλλά τοξικό, για αυτό είναι επικίνδυνο. Το χρησιμοποιούν για ψάρεμα ως εξής: Όπου το ποτάμι σχηματίζει βίραγκα (βαθούλωμα με πολύ νερό) στην άκρη του,κοπανάνε το φυτό και ρίχνουνε μέσα στο νερό το γαλακτερό χυμό, με αποτέλεσμα τα ψάρια να δηλητηριάζονται και να μην μπορούν να κινηθούν, να αντιστρέφονται με τη κοιλιά προς τα πάνω και έτσι εύκολα να πιάνονται.
− Τσουκνίδα
Το επιστημονικό της όνομα είναι «ούρτικα ή κνίδη ή δίοικος» της τάξεως ουρτικωδών, της οικογένειας ουρτικιδών ή κνιδιδών. Καταπραΰνει τους πόνους, καταστέλλει τις λοιμώξεις, τους σπασμούς, διευκολύνει την εμμηνόρροια, προσφέρει άφθονο γάλα στη λεχώνα και διευκολύνει την κυκλοφορία.
Θεραπευτικές ιδιότητες χόρτων στην Βυτίνα
O Αναγνωστόπουλος (2004, σελ.496-501) αναφέρει τα σπουδαιότερα φυτά της Βυτίνας και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Στον κάτωθι κατάλογο παραλείπω κατά προσέγγιση τα μη βρώσιμα φυτά:
− Η αγριάδα: τη βράζουνε και πίνουνε το ζουμί της. Είναι άριστο διουρητικό, πολύ καλό για τα νεφρά για να φεύγει η άμμος, για το συκώτι και για τον πυρετό.
− Η αντράκλα: είναι καλή για τις αμοιβάδες, για τα σκουλήκια της κοιλιάς και για την κολίτιδα. Τρώγεται και σαν σαλατικό.
− Ο απήγανος: είναι επικίνδυνος γιατί σε μεγάλη χρήση προκαλεί εγκαύματα.
Σε μικρή δόση είναι φάρμακο αντισηπτικό. Τον απήγανο τον χρειάζονται και για τα ξόρκια.
− Η βρούβα: είναι χωνευτικές και διουρητικές. Αν ανακατέψουμε το ζουμί τους με μέλι, γίνεται περίφημο σιρόπι και περνάει αμέσως η βραχνάδα και καθαρίζει η φωνή.
− Τα κάρδαμο: τρώγεται σαν σαλατικό. Είναι ορεκτικό, διουρητικό, χωνευτικό, τονωτικό και καθαρίζει το αίμα. Σαν κατάπλασμα επουλώνει τις πληγές.
− Το λάπαθο: βράζουνε τη ρίζα, στο ζουμί ρίχνουνε λίγο μέλι και το πίνουνε για καθάρσιο. Βράζουνε τη ρίζα με δριμύ ξύδι. Παίρνουνε ένα κομμάτι ρίζα, λίγο λίπος, θειάφι, τα ανακατεύουνε και φτιάχνουνε μια αλοιφή και τη βάζουνε απάνω σε δερματικές παθήσεις και γίνονται καλά.
− Η λαψάνα: βράζουνε τα φύλλα, τα κάνουνε κατάπλασμα και τα βάζουνε για μαλακτικά σε πρησμένα μέρη ή εκεί που πονάνε.
− Η μολόχα: βράζουνε τα λουλούδια της και μέσα στο ζουμί της ρίχνουνε μπόλικη ζάχαρη ή μέλι και είναι ρόφημα για το λαιμό, για το βήχα, για τη βραχνάδα και θεραπεύει τα αναπνευστικά όργανα της εποχή της γρίπης. Πολλά σπίτια τη χρησιμοποιούν τον χειμώνα και για ρόφημα.
− Η παπαρούνα: βράζουνε τα πέταλα των λουλουδιών και πίνουνε το ζουμί τους. Το πίνουνε εκείνοι που έχουν αϋπνία και τα μικρά παιδιά που κοιλοπονάνε.
− Το πεντάνευρο: είναι αιμοστατικό φυτό και όταν το βράσουνε, το νερό του ρίχνει τον πυρετό και σταματά τη διάρροια
− Τα ραδίκι: τα φύλλα και η ρίζα του ραδικιού, καθώς και το νερό που τα βράζουνε ρίχνουν τον πυρετό, καθαρίζουν το αίμα, ελαττώνουν τους πόνους των κολικών και του συκωτιού και είναι ορεκτικά.
− Το σινάπι: με το σιναπόσπορο κάνουνε καταπλάσματα για το κρυολόγημα και για να πέφτει ο υψηλός πυρετός.
-Τα σκαρούχια: μαζεύουνε από τις σκαρουχιές σκαρούχια, τα ξεραίνουνε και όταν έχουνε ευκοιλιότητα τα βράζουνε και τα τρώνε και σταματάει.
− Η σφαραγγιά: όταν τα βλαστάρια τρώγονται βραστά κάνουν καλό στο στομάχι και είναι κατά της λύσσας.
− Η τσουκνίδα ή τσουκουνίδα: το νερό από την βρασμένη τσουκουνίδα είναι σηπτικό και σταματάει τη συχνοουρία. Όταν μαζέψουμε φύλλα και τρυφερά βλαστάρια τσουκνίδας, τα κοπανίσουμε στο γουδί και μαζέψουμε το χυμό τους, αυτό είναι καλός γιατί σταματάει τη συχνοουρία.
Θεραπευτικός ρόλος χόρτων στον Φενεό Κορινθίας
Ο Σαρλής (1962-2000, σελ. 440-449) αναφέρει κάποια βρώσιμα χόρτα, τα οποία έχουν και φαρμακευτική χρήση στον Φενεό Κορινθίας:
− Αγριάδα: ο ζωμός της είναι το καλύτερο γιατρικό για τα νεφρά, την ιλαρά των παιδιών και την υδρωπικία. Εύκολα αναπτύσσεται και δύσκολα εξοντώνεται.
− Αντράκλα: (γλιστρίδα), γίνεται σαλάτα ωμή με ξίδι, είναι δροσιστική και κάνει καλό στο συκώτι.
 «Γλιστρίδα και νερό συκώτι δροσερό»
 «Γλιστρίδα έφαγες πρωί-πρωί;» λένε για αυτούς που φλυαρούν από τα άγρια χαράματα.
− Απήγανος: τον μαζεύουν την Πρωτοχρονιά και τον βάζουν στα φυλακτά γιατί λένε ότι προφυλάσσει από το κακό μάτι. Ο απήγανος κοπανισμένος με ρακί γίνεται γιατρικό για τις εντριβές. Ο χυμός του με ζάχαρη χρησιμοποιείται για τις αμοιβάδες, το ζουμί του με μαύρο κρασί κάνει καλό στα εκζέματα.
− Βρούβες: (λαψανίδα, πικρόβρουβα, μαυροσίναπο). Παλιά υπήρχαν οι βρουβολόγοι και οι βρουβολόισσες που με το βρουβομάχαιρο ξερίζωναν τις βλαβερές βρούβες από τα χωράφια. Τα βρουβοβλάσταρα όμως τα μάζευαν και τα πουλούσαν στα αρχοντόσπιτα, ιδιαίτερα την Σαρακοστή που γινόταν τότε η μεγάλη κατανάλωση.
«Ρε, δεν πας για βρούβες;» λένε στον αργόσχολο που καλοναρχεί.
− Κουφολάχανο: «Άμα τρως τακτικά λάχανο, σου φέρνει κουφαμάρα»
«Καλά το κουφολάχανο έφαγες;» για κάποιον που δεν ακούει γιατί είναι αφοσιωμένος κάπου.
− Λαγουδόχορτο: η του λαγού τα κουδούνια ή τα σκουλαρίκια. Παρόμοια πρασόφυλλα φυτά είναι του λαγού τα γένια και του λαγού τα αυτιά.
− Λάπατο: (λάπαθο), τα φύλλα του νωπά κοπανισμένα γίνονται καταπλάσματα για τις αιμορροΐδες και τα εγκαύματα. Και το λογοπαίγνιο: «Πέσε λάπατο, πέσε και άρπαχτο»
− Μάραθος: είναι το καλύτερο μυρωδικό για τα φαγητά και την κακοσμία του στόματος και την πλύση των ματιών. Ο βρασμένος μάραθος καταπραΰνει τα νεύρα και τους πόνους της χολής.
− Μολόχα: ο χυμός της καταπραΰνει τα τσουκνιδίσματα, με το ζουμί της κάνουν γαργάρες για το λαιμόπονο και πλένουν τα μάτια για την επιπεφυκίτιδα.
− Παπαρούνα: από τα πέταλα και τα σπόρια της έκαναν σιρόπι, που το έδιναν στα μωρά για να κοιμόνται.
− Πεντάνευρο: πεντάνευρο, ρίζα σπαραγγιού και σκόρδο κοπανισμένα γίνονται κατάπλασμα και τοποθετούνται στη μέση του πάσχοντα.
− Ραδίκι: ίσως το πιο πικρό από τα χορταρικά που τρώγονται. Είναι διουρητικό, καθαρτικό και ανανεώνει το αίμα, όπως η γνώμη των παλιών:
«πιες ραδικόζουμο, να καθαρίσει το αίμα σου».
− Σινάπι: με τους σπόρους του κάνουν τα καλύτερα καταπλάσματα
− Σπαράγγι: βράζουν τη ρίζα του και πίνουν το ζουμί του, το οποίο διαλύει τις πέτρες των νεφρών. Σπαράγγι βάζουν και στα χαϊμαλιά για το μάτιασμα.
− Σταυράγκαθο: το λένε έτσι γιατί βρέθηκε κάτω από το Σταυρό και χύθηκε πάνω του το θείο αίμα του Χριστού. Και πραγματικά αν κοπεί βγάζει κοκκινωπό αιμάτινο χυμό.
− Τσουκνίδα: το ζουμί της βρασμένης τσουκνίδας κάνει καλό στην αναιμία, τονώνει τα μαλλιά και είναι φάρμακο για τα πρηξίματα.
Πηγή: Παραδοσιακή διατροφή στην Ελλάδα και χρήση λαχανικών και φρούτων από τις αρχές του 20ου αιώνα-Αντωνίου Μαρία-Διδακτορική διατριβή-Σεπτέμβριος-2006

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s